เอกสารประกอบการสอน
รายวิชา นศ463315 การฝึกงาน หรือการศึกษาเฉพาะบุคคล
สาขาวิชานวัตกรรมการสื่อสารการสืบสวนสอบสวน (ระบบการศึกษาทางไกล)
โดย อาจารย์ ดร. เสกสรรณ ประเสริฐ
ครั้งที่ 6 การสื่อสารเพื่อสันติภาพกับการจัดการความขัดแย้งในงานสืบสวนสอบสวน
6.1 ความเป็นมาและความสำคัญ
การสื่อสารเชิงสืบสวนสอบสวนมักเกี่ยวข้องกับประเด็นความขัดแย้งในสังคม ไม่ว่าจะเป็นความขัดแย้งระหว่างรัฐกับประชาชน ความขัดแย้งเชิงผลประโยชน์ ความขัดแย้งทางการเมือง หรือความขัดแย้งทางวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ การนำเสนอข้อมูลเชิงสืบสวนโดยขาดกรอบการสื่อสารเพื่อสันติภาพ อาจยิ่งซ้ำเติมความแตกแยกและนำไปสู่ความรุนแรงทางสังคมได้
ดังนั้น แนวคิดการสื่อสารเพื่อสันติภาพ (Peace Communication) และการบริหารจัดการความขัดแย้ง จึงเป็นองค์ความรู้สำคัญที่ผู้เรียนในสาขานวัตกรรมการสื่อสารการสืบสวนสอบสวนต้องเข้าใจ เพื่อนำไปใช้ในการออกแบบการสื่อสารที่มุ่งลดความตึงเครียด สร้างความเข้าใจร่วม และส่งเสริมการแก้ไขปัญหาอย่างสันติ ภายใต้บทบาทของสื่อที่รับผิดชอบต่อสังคม
6.2 แนวคิดและทฤษฎีการสื่อสารเพื่อสันติภาพ
การสื่อสารเพื่อสันติภาพเป็นแนวคิดที่มุ่งใช้การสื่อสารเป็นเครื่องมือในการป้องกันและคลี่คลายความขัดแย้ง โดยเน้นการนำเสนอข้อมูลอย่างรอบด้าน เป็นธรรม และคำนึงถึงผลกระทบต่อผู้มีส่วนได้เสียทุกฝ่าย แนวคิดนี้มีรากฐานจากทฤษฎีสันติภาพเชิงบวก ซึ่งมองว่าสันติภาพไม่ได้หมายถึงเพียงการไม่มีความรุนแรง แต่รวมถึงการมีโครงสร้างทางสังคมที่เป็นธรรมและเอื้อต่อศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
ในงานสื่อสารเชิงสืบสวน การนำแนวคิดการสื่อสารเพื่อสันติภาพมาใช้ หมายถึงการหลีกเลี่ยงการนำเสนอข่าวที่ปลุกเร้าอารมณ์หรือสร้างความเกลียดชัง และมุ่งเน้นการเปิดพื้นที่ให้เสียงของกลุ่มที่หลากหลายได้ถูกนำเสนออย่างสมดุล
6.3 การจัดการความขัดแย้งในบริบทงานสืบสวนสอบสวน
การจัดการความขัดแย้ง (Conflict Management) ในงานสืบสวนสอบสวนมีทั้งในระดับบุคคล องค์กร และสังคม ผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อสารเชิงสืบสวนอาจต้องเผชิญกับความขัดแย้งระหว่างหน้าที่สื่อกับอำนาจรัฐ ระหว่างสิทธิในการรับรู้ข้อมูลของสาธารณชนกับสิทธิส่วนบุคคล หรือระหว่างความจริงเชิงข้อเท็จจริงกับความเชื่อของสังคม
ผู้เรียนควรฝึกวิเคราะห์ลักษณะของความขัดแย้งเหล่านี้จากประสบการณ์การทำงานหรือการฝึกงานของตนเอง เพื่อทำความเข้าใจว่าแต่ละกรณีต้องใช้กลยุทธ์การสื่อสารที่แตกต่างกัน และต้องอาศัยทั้งความรู้ด้านกฎหมาย จริยธรรม และจิตวิทยาสังคมประกอบกัน
6.4 บทบาทของนักสื่อสารเชิงสืบสวนในการสร้างสันติภาพ
นักสื่อสารเชิงสืบสวนมีบทบาทสำคัญในฐานะตัวกลางทางข้อมูล (Information Intermediary) ที่สามารถกำหนดกรอบการรับรู้ของสังคม การรายงานข่าวเชิงสืบสวนที่ยึดหลักการสื่อสารเพื่อสันติภาพ จะช่วยให้สังคมเข้าใจรากเหง้าของปัญหา ลดการเหมารวม และเปิดโอกาสให้เกิดการแก้ไขปัญหาอย่างสร้างสรรค์
บทบาทดังกล่าวต้องอาศัยความรับผิดชอบสูง ผู้เรียนจึงควรตระหนักถึงอิทธิพลของการเลือกถ้อยคำ ภาพ และกรอบการเล่าเรื่อง ที่อาจส่งผลต่อทัศนคติและพฤติกรรมของผู้รับสารในวงกว้าง
6.5 ผลลัพธ์การเรียนรู้และการบูรณาการกับการฝึกงาน/การศึกษาเฉพาะบุคคล
เมื่อสิ้นสุดบทเรียนนี้ ผู้เรียนจะสามารถอธิบายแนวคิดการสื่อสารเพื่อสันติภาพและการจัดการความขัดแย้ง วิเคราะห์กรณีความขัดแย้งจากประสบการณ์การทำงานจริง และออกแบบการสื่อสารเชิงสืบสวนที่มุ่งลดความขัดแย้งและส่งเสริมสันติภาพในสังคม ทั้งในบริบทของการฝึกงาน การศึกษาเฉพาะบุคคล และการประกอบอาชีพในอนาคต
