เอกสารประกอบการสอน
รายวิชา นศ463315 การฝึกงาน หรือการศึกษาเฉพาะบุคคล
สาขาวิชานวัตกรรมการสื่อสารการสืบสวนสอบสวน (ระบบการศึกษาทางไกล)
โดย อาจารย์ ดร. เสกสรรณ ประเสริฐ
ครั้งที่ 3
อาชญาวิทยาและทัณฑวิทยากับการสื่อสารเชิงสืบสวน
1. ความหมาย แนวคิด และขอบเขตของอาชญาวิทยา
อาชญาวิทยา (Criminology) เป็นศาสตร์ที่มุ่งศึกษาปรากฏการณ์อาชญากรรมในมิติต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นสาเหตุของการเกิดอาชญากรรม ลักษณะพฤติกรรมของผู้กระทำความผิด เหยื่ออาชญากรรม ตลอดจนปฏิกิริยาของสังคมและรัฐต่ออาชญากรรม อาชญาวิทยามิได้จำกัดอยู่เพียงการศึกษากฎหมายอาญา หากแต่เป็นศาสตร์สหวิชาที่บูรณาการองค์ความรู้จากสังคมวิทยา จิตวิทยา รัฐศาสตร์ และนิติศาสตร์
สำหรับงานสื่อสารเชิงสืบสวน ความรู้ด้านอาชญาวิทยามีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยให้นักสื่อสารเข้าใจปรากฏการณ์อาชญากรรมอย่างรอบด้าน ไม่มองอาชญากรรมเพียงในมิติของการกระทำผิดกฎหมาย แต่พิจารณาถึงโครงสร้างทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมที่เป็นปัจจัยเกื้อหนุนให้เกิดอาชญากรรม
2. แนวคิดทัณฑวิทยาและกระบวนการยุติธรรมทางอาญา
ทัณฑวิทยา (Penology) เป็นศาสตร์ที่ศึกษาการลงโทษผู้กระทำความผิด มาตรการทางอาญา และการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำผิด โดยมีเป้าหมายไม่เพียงเพื่อการลงโทษ แต่เพื่อป้องกันการกระทำผิดซ้ำ และคืนคนดีสู่สังคม แนวคิดทัณฑวิทยาสมัยใหม่ให้ความสำคัญกับศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิมนุษยชน และความได้สัดส่วนของโทษ
การเข้าใจกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ตั้งแต่การจับกุม การสอบสวน การฟ้องคดี การพิจารณาคดี ไปจนถึงการบังคับโทษ เป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้นักสื่อสารเชิงสืบสวนรายงานข่าวอย่างถูกต้อง ไม่บิดเบือนกระบวนการยุติธรรม และไม่สร้างความเข้าใจผิดแก่สาธารณชน
3. การประยุกต์อาชญาวิทยาและทัณฑวิทยาในงานสื่อสารเชิงสืบสวน
การนำองค์ความรู้ด้านอาชญาวิทยาและทัณฑวิทยามาใช้ในงานสื่อสารเชิงสืบสวน ช่วยยกระดับการรายงานข่าวจากการนำเสนอเหตุการณ์เฉพาะหน้า ไปสู่การอธิบายเชิงโครงสร้างและเชิงระบบ นักสื่อสารสามารถตั้งคำถามที่ลึกซึ้งขึ้น เช่น เหตุใดอาชญากรรมลักษณะหนึ่งจึงเกิดซ้ำ เหตุใดมาตรการของรัฐจึงไม่สามารถป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ ความรู้ด้านทัณฑวิทยายังช่วยให้นักสื่อสารนำเสนอประเด็นการลงโทษและการแก้ไขฟื้นฟูอย่างรอบคอบ ไม่ตอกย้ำภาพลบของผู้ต้องขัง และไม่สร้างอคติทางสังคมที่เป็นอุปสรรคต่อการคืนคนดีสู่สังคม
4. ข้อจำกัดและปัญหาการนำเสนอข่าวอาชญากรรมในสื่อ
แม้งานสื่อสารเชิงสืบสวนจะมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบและเปิดเผยข้อเท็จจริง แต่การนำเสนอข่าวอาชญากรรมก็มีข้อจำกัดและความเสี่ยงหลายประการ เช่น การเหมารวมกลุ่มบุคคล การสร้างความตื่นตระหนกทางสังคม การละเมิดสิทธิของผู้ต้องหาและเหยื่อ รวมถึงการแทรกแซงกระบวนการยุติธรรม
ผู้เรียนควรใช้กรอบอาชญาวิทยาและทัณฑวิทยาเป็นเครื่องมือในการประเมินการนำเสนอข่าวของตนเองและของสื่ออื่น เพื่อพัฒนามาตรฐานการสื่อสารเชิงสืบสวนให้สอดคล้องกับหลักวิชาการและจริยธรรม
5. บทเรียนจากประสบการณ์จริงและผลลัพธ์การเรียนรู้
การเรียนรู้ในครั้งนี้มุ่งหวังให้ผู้เรียนสามารถนำองค์ความรู้ด้านอาชญาวิทยาและทัณฑวิทยามาใช้วิเคราะห์ประสบการณ์ทำงานจริง ไม่ว่าจะเป็นการทำข่าวคดีอาชญากรรม การสื่อสารเกี่ยวกับระบบเรือนจำ หรือการติดตามนโยบายด้านความยุติธรรมทางอาญา อันจะนำไปสู่การพัฒนาทักษะการคิดเชิงวิเคราะห์และการสื่อสารอย่างมีความรับผิดชอบ
คำถามท้ายบท (อัตนัย)
- อธิบายความสำคัญของอาชญาวิทยาต่องานสื่อสารเชิงสืบสวน พร้อมยกตัวอย่างจากประสบการณ์หรือกรณีศึกษา
- วิเคราะห์การนำเสนอข่าวอาชญากรรมกรณีหนึ่ง โดยใช้กรอบแนวคิดทัณฑวิทยา
