เอกสารประกอบการสอน
รายวิชา นศ463315 การฝึกงาน หรือการศึกษาเฉพาะบุคคล
สาขาวิชานวัตกรรมการสื่อสารการสืบสวนสอบสวน (ระบบการศึกษาทางไกล)
โดย อาจารย์ ดร. เสกสรรณ ประเสริฐ
ครั้งที่ 2
จรรยาบรรณสื่อมวลชนและจริยธรรมงานสืบสวนสอบสวน
1. ความหมายและความสำคัญของจรรยาบรรณสื่อมวลชน
จรรยาบรรณสื่อมวลชน หมายถึง หลักเกณฑ์ มาตรฐาน และแนวปฏิบัติที่วิชาชีพสื่อสารมวลชนกำหนดขึ้นเพื่อควบคุมการประกอบวิชาชีพให้เป็นไปอย่างมีความรับผิดชอบต่อสังคม โดยมีเป้าหมายสำคัญเพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ คุ้มครองสิทธิของบุคคล และรักษาความน่าเชื่อถือของวิชาชีพสื่อมวลชนในระยะยาว
ในบริบทของงานสื่อสารเชิงสืบสวนสอบสวน จรรยาบรรณยิ่งมีความสำคัญเป็นพิเศษ เนื่องจากลักษณะของงานเกี่ยวข้องกับข้อมูลเชิงลึก ข้อมูลอ่อนไหว แหล่งข่าวที่มีความเสี่ยง และประเด็นที่อาจส่งผลกระทบต่อชื่อเสียง เสรีภาพ หรือสิทธิขั้นพื้นฐานของบุคคล การขาดจรรยาบรรณอาจนำไปสู่การละเมิดสิทธิ การฟ้องร้องทางกฎหมาย และความเสื่อมศรัทธาของสังคมต่อสื่อ
2. ความแตกต่างระหว่างจรรยาบรรณและจริยธรรมวิชาชีพ
แม้คำว่า “จรรยาบรรณ” และ “จริยธรรม” มักถูกใช้ร่วมกัน แต่มีความหมายแตกต่างกันในเชิงแนวคิด จรรยาบรรณเป็นข้อกำหนดหรือหลักเกณฑ์ที่ถูกกำหนดไว้อย่างเป็นลายลักษณ์อักษรโดยองค์กรวิชาชีพหรือสถาบันสื่อ ในขณะที่จริยธรรมเป็นหลักคิดภายในของผู้ประกอบวิชาชีพ ซึ่งใช้ในการตัดสินใจเมื่อเผชิญสถานการณ์ที่ไม่สามารถอ้างอิงกฎเกณฑ์ได้โดยตรง
นักสื่อสารเชิงสืบสวนที่มีความเป็นมืออาชีพจำเป็นต้องมีทั้งการรู้จรรยาบรรณและการใช้ดุลยพินิจเชิงจริยธรรมอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่มีความขัดแย้งระหว่างประโยชน์สาธารณะกับสิทธิส่วนบุคคล
3. หลักจรรยาบรรณสำคัญของนักข่าวสืบสวนและนักสื่อสารเชิงสืบสวน
หลักจรรยาบรรณที่สำคัญ ได้แก่
- ความถูกต้องและความรอบด้านของข้อมูล
- ความเป็นธรรมและไม่ลำเอียง
- การเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
- การคุ้มครองแหล่งข่าว
- ความรับผิดชอบต่อผลกระทบทางสังคม
หลักการเหล่านี้ต้องถูกนำมาปรับใช้ในทุกขั้นตอนของกระบวนการทำงาน ตั้งแต่การสืบค้นข้อมูล การสัมภาษณ์ การเขียนรายงาน ไปจนถึงการเผยแพร่
4. ปัญหาจริยธรรมที่พบบ่อยจากประสบการณ์การทำงานจริง
จากประสบการณ์การทำงานด้านสื่อและการสื่อสารเชิงสืบสวน มักพบปัญหาจริยธรรม เช่น การเปิดเผยชื่อหรือภาพผู้ต้องหาก่อนคำพิพากษาถึงที่สุด การนำเสนอข้อมูลที่กระทบครอบครัวผู้เสียหาย การใช้ข้อมูลจากแหล่งข่าวที่ไม่เปิดเผยตัวตน และแรงกดดันจากองค์กรหรือผู้มีอำนาจ
ผู้เรียนควรใช้รายวิชานี้เป็นพื้นที่สะท้อนคิด วิเคราะห์ และประเมินการตัดสินใจของตนเอง เพื่อพัฒนามาตรฐานวิชาชีพในอนาคต
5. แนวทางการตัดสินใจเชิงจริยธรรมในงานสืบสวนสอบสวน
การตัดสินใจเชิงจริยธรรมควรยึดหลักประโยชน์สาธารณะ ความจำเป็น และความได้สัดส่วน โดยพิจารณาผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับทุกฝ่ายอย่างรอบด้าน การตั้งคำถามเชิงจริยธรรมกับตนเองก่อนเผยแพร่ข้อมูลถือเป็นกลไกสำคัญในการป้องกันความผิดพลาดทางวิชาชีพ
คำถามท้ายบท (อัตนัย)
- วิเคราะห์ปัญหาจริยธรรมในงานสื่อสารเชิงสืบสวนที่ผู้เรียนเคยพบหรือรับรู้ พร้อมเสนอแนวทางแก้ไข
- อธิบายความสำคัญของจรรยาบรรณต่อความน่าเชื่อถือของวิชาชีพสื่อมวลชน
